सार्वजनिक ठिकाणी खाजगी CCTV — नागरिकांच्या स्वातंत्र्यावर मोठा धोका! इलेक्शन काळात दुरुपयोग करण्यात आला.

 

कराड विद्या मोरे

कराड शहरातील काही ठिकाणी खाजगी व्यक्तींनी स्वतःच्या खर्चाने सार्वजनिक ठिकाणी CCTV कॅमेरे बसवण्यास सुरुवात केली असल्याचे समोर आले आहे. ही बाब बाहेरून पाहता ‘सुरक्षा’ म्हणून चांगली वाटू शकते, परंतु प्रत्यक्षात ती गोपनीयतेवर आक्रमण आणि कायदेशीर चौकटीबाहेर जाणारी गंभीर कृती आहे.

खाजगी जागेत स्वतःच्या सुरक्षेसाठी CCTV बसवणे कायदेशीरदृष्ट्या योग्य आहे. पण रस्ते, चौक, सार्वजनिक मार्ग, बाजारपेठ, चौकशी क्षेत्र, नागरिकांची दैनंदिन हालचाल होणारी कोणतीही सार्वजनिक जागा — येथे खाजगी CCTV बसवणे आणि त्याचे फुटेज स्वतःकडे ठेवणे हे अनधिकृत!

 गोपनीयतेच्या हक्कावर थेट गदा

भारतातील सर्वोच्च न्यायालयाने २०१७ मध्ये गोपनीयतेला मूलभूत हक्क म्हणून मान्यता दिली आहे.

म्हणजेच कोणत्याही भारतीय नागरिकाला:

कोणी माझ्यावर लक्ष ठेवू नये,

कोणी माझ्या हालचालींचे निरीक्षण करू नये,

कोणी माझा डेटा गोळा करू नये,

हा अधिकार संविधानाने दिला आहे.

पण सार्वजनिक ठिकाणी खाजगी CCTV बसवल्यास:

तुमच्या येण्या-जाण्याची नोंद,

तुम्ही कोणासोबत आहात,

तुम्ही किती वेळ कुठे थांबलात,

तुमची दैनंदिन दिनचर्या

हे सर्व खाजगी व्यक्तींच्या ताब्यात जाते.

हा गोपनीयतेचा सरळ भंग आहे.

 अनधिकृत CCTV — कायदेशीर धोक्यांची यादी

सार्वजनिक ठिकाणी CCTV बसवण्याचा अधिकार फक्त:

पोलिस विभाग

पालिका/नगरपरिषद

सरकारी यंत्रणा

अधिकृत सुरक्षा संस्था

यांनाच असतो.

खाजगी CCTV बसवणाऱ्यांकडे:

❌ परवानगी नसते

❌ सार्वजनिक जागेची मालकी नसते

❌ फुटेज साठवण्याचा कायदेशीर अधिकार नसतो

❌ फुटेजचा गैरवापर थांबवण्याची जबाबदारीही स्पष्ट नसते

यामुळे पुढील गंभीर धोके निर्माण होतात:

➤ ब्लॅकमेलिंगची शक्यता

➤ स्टॉकिंग व छळवणूक

➤ महिलांच्या सुरक्षेला धोका

➤ संवेदनशील माहिती गळती

➤ फुटेज विक्री किंवा बेकायदेशीर शेअरिंग

➤ गुन्हेगारांकडून फुटेजचा वापर (मार्ग शोधण्यासाठी, हालचाली जाणून घेण्यासाठी)

ही सर्व प्रकरणे सार्वजनिक सुरक्षेला आणि नागरिकांच्या मानसिक सुरक्षिततेला गंभीर संकट निर्माण करतात.

 खाजगी हातात सार्वजनिक सुरक्षा — का धोकादायक?

सार्वजनिक ठिकाणांवरील नजर ठेवण्याची शक्ती चुकीच्या हातात गेल्यास:

शहरातील हालचाल एकतर्फी नियंत्रणात जाते

शोषण, धमकी किंवा हेरगिरीचे प्रकार वाढू शकतात

नागरिकांमध्ये संशय आणि अविश्वास वाढतो

सुरक्षा यंत्रणांचे अधिकृत कार्य कमकुवत होते

हे थेट लोकशाही मूल्यांवर आघात आहे.

 *नागरिक म्हणून आपण काय करू शकतो?* 

✔ 1. जागरूक राहा

तुमच्या परिसरात अनधिकृत CCTV दिसल्यास तात्काळ प्रश्न विचारा.

✔ 2. संबंधित प्रशासनाला कळवा

पोलीस ठाणे

नगरपरिषद

स्थानिक प्राधिकरण

या यंत्रणांकडे तक्रार नोंदवता येते.

✔ 3. स्थानिक प्रतिनिधींना माहिती द्या

त्यांनी अशा प्रकरणांवर कारवाई करणे आवश्यक आहे.

✔ 4. समाजात जनजागृती करा

गोपनीयतेचा हक्क हा प्रत्येकाचा मुलभूत हक्क आहे —

लोकांना याबाबत समज देणे अत्यंत महत्त्वाचे.

 *आपले हक्क – आपली सुरक्षा – आपली गोपनीयता* 

सर्वसामान्य नागरिकांची सुरक्षा ही सरकारी यंत्रणेची आणि अधिकृत संस्थांची जबाबदारी आहे.

सार्वजनिक ठिकाणांचे नियंत्रण खाजगी हातात सोपवणे म्हणजे लोकांच्या स्वातंत्र्यावर गदा,

आणि ही बाब कुठल्याही परिस्थितीत स्वीकारार्ह नाही.