श्रद्धेच्या नावाखाली सुरू असलेला भोंदूगिरीचा काळा बाजार थांबणार कधी?“दैवी शक्ती”, “गुरूकृपा”, “गुप्त साधना” " योनी शुद्धी "च्या नावाखाली महिलांचे मानसिक आणि शारीरिक शोषण

 

कराड : विद्या मोरे

समाज विज्ञानयुगात जगत असला, मोबाईलच्या एका क्लिकवर जगाची माहिती उपलब्ध होत असली, तरी दुसऱ्या बाजूला अंधश्रद्धा आणि भोंदूगिरीचे जाळे अधिकच भयावह स्वरूप धारण करताना दिसत आहे. धर्म, अध्यात्म, पूजा, साधना, ऊर्जा, शुद्धीकरण, दैवी कृपा अशा आकर्षक शब्दांचा वापर करून अनेक भोंदू बाबा लोकांच्या भावनांवर आणि मानसिक कमकुवतपणावर हल्ला करत आहेत. विशेषतः महिलांच्या भावनिक आणि कौटुंबिक समस्यांचा आधार घेत त्यांना मानसिकदृष्ट्या गुलाम बनवण्याचे प्रकार दिवसेंदिवस वाढताना दिसत आहेत.

आज समाजात “योनी शुद्धी”, “ऊर्जा संतुलन”, “देहशुद्धी”, “कुंडलिनी जागरण”, “गर्भशुद्धी”, “दैवी उपचार”, “विशेष साधना” अशा नावांनी अनेक संशयास्पद आणि लज्जास्पद प्रकार सुरू आहेत. या सर्व गोष्टींना धार्मिकतेचे आणि गूढतेचे आवरण दिले जाते. महिलांना सांगितले जाते की, त्यांच्या आयुष्यातील अडचणी या कोणत्या तरी अदृश्य दोषामुळे आहेत. संसारात भांडणे होणे, अपत्य न होणे, पती-पत्नीतील दुरावा, आर्थिक संकट, मानसिक अस्वस्थता किंवा आरोग्याच्या समस्या यांना “दैवी दोष”, “ऊर्जेतील अडथळे” किंवा “पूर्वजांचे पाप” असे स्वरूप दिले जाते.

यानंतर त्या महिलेला “विशेष पूजा” किंवा “गुप्त विधी” करण्याचा सल्ला दिला जातो. सुरुवातीला साध्या धार्मिक गोष्टींपासून सुरुवात होते. मंत्र, पूजा, ध्यान, उपासना, जप, प्रसाद यामधून विश्वास निर्माण केला जातो. त्यानंतर हळूहळू त्या व्यक्तीच्या मनावर नियंत्रण मिळवले जाते. “तुमच्यावर विशेष कृपा आहे”, “देवाने तुम्हाला निवडले आहे”, “गुरूंवर पूर्ण विश्वास ठेवला तरच समस्या दूर होतील” अशा शब्दांत मानसिक पकड मजबूत केली जाते.

हीच भोंदूगिरीची सर्वात धोकादायक पायरी असते.

कारण त्या टप्प्यावर संबंधित महिला स्वतःचा विचार करण्याऐवजी समोरच्या व्यक्तीच्या प्रत्येक गोष्टीला “दैवी आदेश” समजू लागते. तिच्या मनात भीती निर्माण केली जाते की, “विधी अर्धवट सोडला तर संकट येईल”, “गुरूंवर शंका घेतली तर नुकसान होईल”, “तुमचा विश्वास कमी असल्यानेच समस्या वाढत आहेत.” भीती आणि आशा या दोन गोष्टींचा वापर करून महिलांची मानसिक अवस्था इतकी कमकुवत केली जाते की, त्या चुकीच्या गोष्टींनाही “आध्यात्मिक उपचार” समजू लागतात.

अनेक वेळा या तथाकथित धार्मिक विधींमध्ये स्पर्श, शारीरिक जवळीक, एकांत भेटी किंवा अत्यंत खाजगी स्वरूपाच्या कृतींचाही समावेश असतो. मात्र त्या सर्व गोष्टींना “शुद्धीकरण”, “ऊर्जा हस्तांतरण”, “दैवी प्रक्रिया” अशी नावे दिली जातात. समाजातील काही लोक अजूनही अशा बाबांना चमत्कारी पुरुष, अवतार किंवा संत मानून त्यांच्यासमोर नतमस्तक होतात, ही अत्यंत गंभीर बाब आहे.

मात्र या संपूर्ण प्रक्रियेमध्ये केवळ भोंदू बाबा दोषी नसून काही ठिकाणी महिलांचाही सहभाग आणि पाठिंबा दिसून येतो, हे वास्तव नाकारता येणार नाही. काही महिला स्वतः अशा बाबांच्या अंधभक्त बनून इतर महिलांनाही त्या जाळ्यात ओढण्याचे काम करतात. “आमच्या समस्या दूर झाल्या”, “आम्हाला चमत्काराचा अनुभव आला”, “गुरूंनी आयुष्य बदलून टाकले” अशा गोष्टी सांगून त्या इतर महिलांचा विश्वास जिंकतात. अनेकदा महिलाच महिलांना या तथाकथित साधना, पूजा किंवा गुप्त विधींसाठी प्रवृत्त करताना दिसतात.

ही बाब अधिक धोकादायक आहे. कारण एखादी महिला दुसऱ्या महिलेला विश्वासाने सांगत असेल, तर संशय घेण्याची शक्यता आणखी कमी होते. भावनिक आधार, धार्मिक वातावरण आणि “आपल्यासारख्याच महिलांनी अनुभव घेतला आहे” ही भावना अनेकांना त्या जाळ्यात ओढते. त्यामुळे समाजात जागृती करताना महिलांनीही स्वतःची जबाबदारी ओळखणे गरजेचे आहे.

प्रश्न फक्त एका भोंदू बाबाचा नाही; प्रश्न त्या मानसिकतेचा आहे जी विज्ञानापेक्षा अंधविश्वासाला अधिक महत्त्व देते. आज अनेक ठिकाणी आश्रम, मठ, ध्यानकेंद्र किंवा अध्यात्मिक शिबिरांच्या नावाखाली मोठा आर्थिक आणि मानसिक शोषणाचा उद्योग सुरू आहे. भक्तांकडून लाखो रुपये उकळले जातात. काही ठिकाणी महिलांना “देवीचा अवतार”, “विशेष शक्तीची धारक” किंवा “दैवी निवड” असल्याचे सांगून त्यांना मानसिकदृष्ट्या जखडले जाते.

यामध्ये सर्वात मोठा गैरफायदा घेतला जातो तो महिलांच्या भावनिक अवस्थेचा. समाजात अनेक महिला कौटुंबिक हिंसा, मानसिक तणाव, दुर्लक्ष, एकटेपणा किंवा अपमान सहन करत असतात. अशा वेळी जर कुणी गोड बोलून सहानुभूती दाखवत असेल, “तुमची वेदना मला समजते” असे सांगत असेल, तर त्याच्यावर विश्वास ठेवणे स्वाभाविक ठरते. भोंदू बाबा नेमके हेच मानसशास्त्र वापरतात. ते आधी विश्वास जिंकतात, नंतर नियंत्रण मिळवतात आणि शेवटी शोषण करतात.

समाजासाठी आणखी चिंतेची गोष्ट म्हणजे अशा घटनांमध्ये अनेक सुशिक्षित लोकही अडकताना दिसतात. उच्चशिक्षित, आर्थिकदृष्ट्या सक्षम आणि प्रतिष्ठित कुटुंबातील लोकसुद्धा अंधश्रद्धेच्या प्रभावाखाली जातात. यावरून स्पष्ट होते की, शिक्षण म्हणजे केवळ पदवी नव्हे; तर वैज्ञानिक दृष्टिकोन आणि प्रश्न विचारण्याची क्षमता विकसित होणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

आज गरज आहे ती कठोर कायद्यांची, प्रभावी जनजागृतीची आणि वैज्ञानिक विचारसरणीची. अंधश्रद्धाविरोधी कायद्यांची कठोर अंमलबजावणी झाली पाहिजे. धार्मिकतेच्या नावाखाली महिलांच्या सन्मानाशी खेळणाऱ्यांना समाजानेही उघडपणे विरोध केला पाहिजे. कोणतीही पूजा, साधना किंवा अध्यात्म व्यक्तीच्या स्वाभिमान, शरीर आणि स्वातंत्र्यापेक्षा मोठे असू शकत नाही.

महिलांनीही आता “गुप्त पूजा”, “एकांत साधना”, “दैवी स्पर्श”, “विशेष उपचार” अशा नावांपासून सावध राहणे गरजेचे आहे. धर्म श्रद्धेचा विषय आहे; पण जिथे श्रद्धेच्या नावाखाली भीती, दबाव, अपराधीपणा आणि शरीरावर अधिकार गाजवला जातो, तिथे अध्यात्म नसते — तिथे फक्त शोषण असते.

समाजाने आता अंधभक्ती आणि श्रद्धा यामधील फरक ओळखला पाहिजे. कारण ज्या क्षणी माणूस प्रश्न विचारणे थांबवतो, त्या क्षणी भोंदूगिरीला खतपाणी मिळायला सुरुवात होते।