व्ह्यूजच्या स्पर्धेत हरवले विकासकाम; रिल्स मेकर्सना व्हीआयपी दर्जा, पत्रकारांना मूलभूत सुविधांचाही अभाव!कामापेक्षा प्रसिद्धीला अधिक महत्त्व; सोशल मीडिया संस्कृतीत पत्रकारितेचा सन्मान आणि विश्वासार्हता दुय्यम होत असल्याची खंत

 

संपादकीय : विद्या मोरे ✍️

आजच्या डिजिटल युगात सोशल मीडियाचे महत्त्व मोठ्या प्रमाणात वाढले आहे. लोकप्रतिनिधी, पदाधिकारी, सामाजिक कार्यकर्ते आणि विविध संस्थांनी जनतेपर्यंत पोहोचण्यासाठी सोशल मीडियाचा वापर करणे ही काळाची गरज बनली आहे. मात्र या शर्यतीत अनेक ठिकाणी कामापेक्षा प्रसिद्धीला आणि प्रसिद्धीपेक्षा रिल्सना अधिक महत्त्व दिले जात असल्याचे चित्र दिसून येत आहे.

सध्या कोणत्याही कार्यक्रमात, दौऱ्यात किंवा बैठकीत लोकप्रतिनिधींपेक्षा रिल्स मेकर्सचीच अधिक चर्चा दिसते. कार्यक्रम सुरू होण्यापूर्वी कॅमेरे सज्ज असतात. कोणीतरी गाडीतून उतरले, हस्तांदोलन केले किंवा मंचावर आले की त्याचे आकर्षक व्हिडिओ तयार होतात. काही क्षणांत ते सोशल मीडियावर व्हायरलही होतात. मात्र या व्हिडिओंमध्ये जनतेच्या प्रश्नांसाठी केलेला संघर्ष, विकासकामांचा पाठपुरावा किंवा सामाजिक योगदान किती वेळा दिसते, हा खरा प्रश्न आहे.

आज अनेक ठिकाणी लोकप्रियतेचे मोजमाप व्ह्यूज, लाईक्स आणि फॉलोअर्सच्या आकड्यांवर केले जात आहे. मात्र जनतेच्या समस्या सोडवण्यासाठी केलेले काम, विकासकामांची गुणवत्ता आणि लोकांमध्ये निर्माण झालेला विश्वास यांची तुलना कोणत्याही सोशल मीडिया आकड्यांशी होऊ शकत नाही. कारण जनता शेवटी कामाचा हिशोब मागते, व्ह्यूजचा नाही.

विशेष म्हणजे रिल्स मेकर्स आणि सोशल मीडिया कंटेंट क्रिएटर्सना अनेक कार्यक्रमांमध्ये विशेष सन्मान दिला जातो. त्यांच्यासाठी स्वतंत्र व्यवस्था, मंचाजवळ जागा आणि विशेष सोयी उपलब्ध करून दिल्या जातात. त्यांच्या कार्याचा आदर असायलाच हवा; मात्र त्याचवेळी अनेक वर्षे समाजासाठी काम करणाऱ्या पत्रकारांना दुय्यम वागणूक मिळताना दिसते.

आज अनेक कार्यक्रमांमध्ये प्रसिद्धीसाठी मोठा खर्च केला जातो. सोशल मीडिया टीम, आकर्षक व्हिडिओ निर्मिती आणि डिजिटल प्रचारासाठी स्वतंत्र यंत्रणा उभी केली जाते. परंतु बातमी कव्हर करण्यासाठी आलेल्या पत्रकारांना बसण्यासाठी खुर्ची, पिण्याचे पाणी, माहितीपत्रके किंवा काम करण्यासाठी आवश्यक सुविधा देखील दिल्या जात नाहीत. काही ठिकाणी पत्रकार उपस्थित आहेत की नाहीत याचीही दखल घेतली जात नाही. मात्र दुसऱ्या दिवशी वर्तमानपत्रात फोटो आणि बातमी प्रसिद्ध व्हावी, अशी अपेक्षा मात्र कायम ठेवली जाते.

याहून गंभीर बाब म्हणजे काही नवोदित रिल्स मेकर्स आणि कंटेंट क्रिएटर्सकडून पत्रकारांना कमी लेखण्याची प्रवृत्ती वाढताना दिसत आहे. ज्येष्ठ पत्रकार, छायाचित्रकार आणि वार्ताहरांशी अरेरावीच्या भाषेत बोलणे, त्यांच्या अनुभवाकडे दुर्लक्ष करणे किंवा त्यांना दुय्यम वागणूक देणे ही बाब निश्चितच चिंताजनक आहे.

वास्तविक पाहता माध्यम क्षेत्रातील अनेक ज्येष्ठ पत्रकारांनी दशकेभर संघर्ष करून आपली विश्वासार्हता निर्माण केलेली आहे. उन्हात-पावसात फिरून जनतेचे प्रश्न मांडले, अन्यायाविरुद्ध आवाज उठवला आणि लोकशाहीची मूल्ये जपण्याचे काम केले. त्यांच्या अनुभवाची किंमत कोणत्याही व्हायरल रिल्सपेक्षा मोठी आहे.

सोशल मीडिया लोकप्रियता देऊ शकतो; पण विश्वासार्हता निर्माण करू शकत नाही. रिल्स काही सेकंदांसाठी लोकांचे लक्ष वेधून घेतात; पण पत्रकारिता समाजात विश्वास निर्माण करते. सोशल मीडिया प्रतिमा तयार करतो, तर पत्रकारिता त्या प्रतिमेची सत्यता तपासते.

लोकशाहीमध्ये प्रिंट आणि इलेक्ट्रॉनिक मीडिया हे चौथे स्तंभ मानले जातात. समाजातील वास्तव लोकांसमोर आणणे, जनतेच्या समस्या शासनापर्यंत पोहोचवणे, सत्ताधाऱ्यांना प्रश्न विचारणे आणि चांगल्या कामाला योग्य प्रसिद्धी देणे ही माध्यमांची जबाबदारी आहे. त्यामुळे पत्रकारितेचा सन्मान कमी करून कोणतीही व्यवस्था दीर्घकाळ टिकू शकत नाही.

आज गरज आहे ती आत्मपरीक्षणाची. आपण जनतेसाठी अधिक वेळ देतो की कॅमेऱ्यासाठी? आपण विकासकामांना अधिक प्राधान्य देतो की सोशल मीडिया प्रसिद्धीला? या प्रश्नांची उत्तरे प्रत्येक लोकप्रतिनिधी, पदाधिकारी आणि आयोजकांनी स्वतःला द्यायला हवीत.

निष्कर्ष

रिल्सचे व्ह्यूज काही दिवस टिकतात, सोशल मीडियावरील ट्रेंड काही काळ चर्चेत राहतात; पण जनतेसाठी केलेले काम, समाजात निर्माण झालेला विश्वास आणि पत्रकारितेतून मिळालेली ओळख अनेक वर्षे जिवंत राहते.

म्हणूनच प्रसिद्धीच्या झगमगाटापेक्षा कामाचा उजेड मोठा असतो. रिल्स मेकरांच्या कॅमेऱ्यापेक्षा जनतेचा विश्वास मोठा असतो. आणि समाजात सत्य, विश्वासार्हता व लोकशाहीची जपणूक करण्याची ताकद आजही पत्रकारितेकडेच आहे.